Hitanoaz komunikabideetan

November 28, 2019

EUSKAL TELEBISTA, Gaur Egun

[36:50 - 38:40 tartean]

November 27, 2019

TOLOSALDEKO ATARIA

Larraulgo kultur astea:

Hika egingo al diñagu? mahai ingurua Eli Pagola eta Oihana Iguaran bertsolariekin kultur etxean.

Ondoren. Hika-poteoa Larraulgo ostatuan.

November 24, 2019

Euskadi Irratia: FAKTORIA MAGAZINA

Eresti Oiarbide Murua "Nokaldia!"ren nondik norakoen berri ematen, hika.

[2:32:30 - 2:41:33 tartean]

November 20, 2019

GOIERRI IRRATI TELEBISTA, Urrutianjunbe

[0'-15']

Gabiriako "Nokaldia!"ren inguruan  elkarrizketa Eresti Oiarbide Mujikari.

November 16, 2019

TOLOSALDEKO ATARIA. Itzea Urkizu Arsuaga

Lankide baten gogoak bultzatuta, Asuncion klinikako erizain talde honek denbora darama beren arteko harremana noka elikatuz. Maitane Oterminek (Azkarate, Nafarroa, 2001), Uxoa Elustondok (Amasa-Villabona, 1986), Onintze Hartsuagak (Tolosa, 1988) eta Mari Karmen Gallurraldek (Amezketa, 1957) badute halako taldetxo gehiago sortuko direnaren itxaropena.

November 14, 2019

TOLOSALDEKO ATARIA. Itzea Urkizu Arsuaga

Emakume finaren irudiari ukatutako hizkuntz trataera izan da, historikoki, noka. Ezarritako genero rolek hizkuntzaren erabilerari ere zuzenean eragiten diote, eta espazio pribatuko kontua bilakatu zen, aspaldi, emakumeen artean hitanoa erabiltzea. Gaur egun, ia anekdotikoa da belaunaldi gazteetako emakumeak noka entzutea, baina Tolosaldean badira ahalduntze horretan murgildu, eta nokaren balizko arnasgune bilaka litezkeen emakumeak.

November 01, 2019

EL DIARIO VASCO. Arantzazu Baztarrika

Iaz egin zen Euskaraldia eredu hartuta, aurten euskararen egunaren inguruan bestelako ekimen bat bultzatuko du Agirinek, Gabiriako berdintasun taldeak: 'Nokaldia!'.

September 09, 2019

BERRIA. Xabier Paya Ruiz

[...]

Ez dakit posiblea den sekula izan ez den zerbait galtzea, baina ni ere galera handi baten beldur naiz: uste dut egunen batean hitanoa erabat desagertuko dela eta milioitik gorako euskaldunetako asko ez direla ohartu ere egingo. Horrengatik, eta ez horrengatik bakarrik, erabaki dut aurtengo zutabeetako asko hika idatziko ditudala; zehazki, noka, eta ez bakarrik toketa baino gutxiago entzuten delako.

[...]

July 25, 2019

BIDASOAKO HITZA. Imanol Saiz

‘Dragoi bola’ telesailaren eta hitanoaren erabileraren arteko harremanaren gaineko ikerketa batean ibili da lanean EHUko irakasle irundarra. Sare sozialak baliatu ditu inkesta erraldoi bat egiteko.

June 20, 2019

ARGIA. Onintza Irureta Azkune

“Hitano ikastaroa egin dut”; “Hara ba, ni neu oraintxe hastekoa naiz!”; “Beste hari entzun diot bere herrian ere antolatu dutela”. Batean eta bestean, halako elkarrizketak entzuten dira, beti ere, Gipuzkoan. Ikastaroak inoiz baino gehiago ugaldu ote dira? Nor ote da ikasle? Hitanoa aparraldian al da? Ikerketa zehatza egiteko asmorik gabe, hiru hitano irakasleri esker, termometroa jarri dugu. Xabier Eizagirre Landa, Ritxi Lizartza Urrestarazu eta Iñaki Iturain Azpiroz izan ditugu bidelagun.

June 17, 2019

ZUZEU. Beñat Hach Embarek Irizar

Zer dela eta hasi hintzen hitanoaren egoera ikertzen?

Gaztaroan zer zuan hika hiretzat?

Belaunaldien arteko arrakala aipatu duk. Zer gertatu da? Zein da egun hitanoak bizi duen egoera?

Aurrera begira, non zaudek hitanoaren indarguneak?

Noka emakumeak ahalduntzeko tresna izan daitekeela entzun diat.

Hitanoa erabiltzeko gune eta testuinguru sozialak betikoak al dituk?

Dragoi Bolan hitanoak izan duen erabilera aztertu zenuten, eta inkesta bat zabaldu.

...

May 30, 2019

UZTARRIA. Hiromi Yoshida

...

Euskararen ezaugarririk azpimarragarrienetako bat den hitanoak nondik norako bidea hartuko ote du? Zeinen esku egon daiteke haren etorkizuna?

May 11, 2019

BERRIA. Ainize Madariaga

Euskaraz sortu bazen ere, harengandik urrundu zuten. Baina nekez bizi zatekeen hura gabe. Ikerketak hurrandu du berriz harengana: frogatu du euskal gizartearen sistema berdintzailea ere hizkuntza gabe ezin bizia zela, toka-noka dela medio.

May 09, 2019

BERTSOLARI aldizkaria. Eli Pagola

[...]

Egun on, Eli, dena den

galdera ezer baino lehen:

hik hikaz zerbait badakin baino

erabiltzen al den?

[...]

May 07, 2019

ahotsak.eus

Otsailean jarri genuen abian Oñatiko hitanoa biziberritzeko proiektua, Ingo Xonau!, eta noka jasotzeko elkarrizketak egiten aritu gara oraintxe arte. Horiek lantzen joan, ikus-entzunezko bat gertatu, ikerketa-diagnostikoa egin... lana bide onetik doa baina hasi besterik ez da egin!

April 08, 2019

BERRIA. Xabier Paya Ruiz

[...] Euskal Herriko eskola gehienetan ez dute hitanoa irakasten; askotan ezabatu egiten dute aditzen taulatik.

March 28, 2019

GIPUZKOAKO HITZA. Aitziber Arzallus

Azpeitia da Euskal Herriko 10.000 biztanletik gorako herririk euskaldunena. Han, euskaraz egiten dute haur, gazte eta zahar gehienek. Euskaraz egiten dute kalean eta etxean, ikastetxeetan eta lantegietan. Askok hika egiten dute, gainera. Baina mutilei eta mutilen artean gehiago, neskei eta nesken artean baino. Toka gehiago, noka baino. “Noka galzorian dago, eta ez da kasualitatea emakumeen arteko komunikazio modua izatea galtzen ari dena”, Ione de la Cruz Azpeitiko Emakumeen Txokoko dinamizatzailearen esanetan. “Horregatik, iruditu zitzaigun hitanoaren eta, batez ere, nokaren inguruko jardunaldiak antolatzea baliagarria izan zitekeela elkarri indarra emateko eta nokaren erabilera sustatzeko”.

February 21, 2019

ARGIA, LARRUN monografikoa. Onintza Irureta Azkune

Sexismoak gutxietsitakoa feminismoak suspertu al dezake?

Ezertarako balio ez duena, baserrikoa, gizon plantak egitekoa, zakarra, zatarra, mari mutilena, bortitza, harrotutakoan erabiltzekoa, baita bekatua ere. Noka-ri halako ‘harribitxiak’ atxiki zaizkio urte luzez. Emakume femenino eta aratza izan nahi zuenak ahalik eta urrutien bidaliko zuen hizkera.Sexismoak gaur egunera arte iraun du eta noka ia hil da. Han eta hemen ordea, txanpi-noiak ateratzen ari dira. Emakume gazteak, fe-ministak ia denak, hika berreskuratu eta nokaz jabetzeaz hasi dira hizketan. Emakumeen ahal-duntzerako tresna garrantzitsua izan daitekee-lakoan daude. Batean eta bestean ikastaroak antolatzen hasiak dira. Galeraren arrazoiak bilatzen lagundu digute Arratia bailarako Bedia herriko Karlos Aretxaba-letak, Azpeitiko Garbiñe Bereziartuak, Antzuola-ko Onintza Legorburuk eta Hernaniko Eli Pago-lak. Susperraldi xumeaz ere aritu gara.

February 20, 2019

ARGIA MULTIMEDIA. Eneritz Arzallus Alustiza

Noka ia hil den honetan, bada gertaera hau ikertu eta noka berreskuratzeko ahaleginean hasi denik; emakumeak ahalduntzeko tresna garrantzitsua delakoan baitaude. Esperientzia hauek bildu eta bideo erreportaje hau egin dugu, Larrun aldizkariko idatzizko erreportajearen osagarri moduan.

February 13, 2019

UROLA KOSTAKO HITZA. Miren Gorrotxategi

... Hitanoa zer zen azaldu nien duela hilabete batzuk lehenengo mailako nire ikasleei. Miresmena sortu zuen batzuengan –ados, aspermena ere bai beste batzuengan–. Hika ea non entzun zezakeen galdetu zidan mutiko batek. Dragoi-bola etorri zitzaidan burura...

January 30, 2019

DANBOLIN

Aurreko ikasturtean herritar bat hurbildu zitzaigun herrian “noka” gutxi egiten dela eta penatan. Egia esateko, belaunaldi gazteetan “toka” (mutilen artekoa) asko entzuten da, baina “noka” (nesken artekoa) gero eta gutxiago. Mintzalagun programa “noka” praktikatzeko baliatzea proposatu zigun herritar hark. Aurreko ikasturtea joan zitzaigun ideia hura buruan genuela, eta ikasturte honetan proposamen hari forma ematea erabaki dugu.

January 28, 2019

GOIENA, Oihana Elortza

'Ingo xonau!' du izena egitasmoak eta hitanoa erabiltzen duten herriko emakumeen diagnosia eta azterketa egitea da helburua. Gizonetan ez bezala, emakumeen artean noiz eta zergatik eten den aztertu eta nola egiten den jaso gura dute, ez galtzeko.

January 20, 2019

UZTARRIA.eus

Martxoaren 30ean, zapatua, Hitanoa, emakumeen ahalduntzerako tresna jardunaldia egingo dute Emakumeen Txokoan. Goizean, 11:30ean hasita, hitzaldia eskainiko dute Garbiñe Bereziartuak, Eli Pagolak eta Onintza Legorburuk. Bazkalostean, aldiz, Nokadromoa sortuko dute, nokaz hitz egiteko gunea, hain zuzen. 

December 04, 2018

GOIENA, "PUNTUA". Inazio Arregi

Nahi baino gehiago ari da esaldi hau hedatzen  oñatiarron artean. Sarri harritu egiten nau emisorearen euskara maila txukuna ezagututa, eta entzutean pentsatzen dut: "Brutus ene semea! Zuk ere bai?"

Esaldia euskararen zuzentasunaren degradazioaren adierazle onenetakoa da, nire ustez.

November 03, 2018

BERRIA. Xabier Lasa

Gari Udabe eta Xabier Sukia esatariek hika jardun zuten Ibai Olariaga irakaslearekin atzo, Amarauna saioan. Euskarazko irratigintzan inon idatzita ez dauden baino egundoko indarra duten izu, debeku edo erreparoak uxatuta. Bejondeiela!

October 13, 2018

BERRIA. Anjel Lertxundi

... euskararen hezurduran badira han-hemen sexismoaren gainezkabideak, matxismoari erakargarriak egiten zaizkion talaiak, hitanoa bereziki.

October 10, 2018

BERRIA. Antton Olariaga

Toka... noka... NORka.

October 03, 2018

GOIENA. Maider Arregi

Gizonezkoen eta emakumezkoen arteko hitanoaren erabilera aztertu du Onintza Legorburu antzuolarrak. 18-20 urte arteko gazteek hika balioan jartzen hasiak direla ondorioztatu du, besteak beste.

September 12, 2018

ARGIA. Onintza Irureta Azkune

Irailak 11-12. EHUko Uda Ikastaroak Donostiako Miramar Jauregian. Ikastaroaren izenburua: Hitanoa eta generoa: aberastasuna ala sexismoa? Hika galera nabarmenean da. Noka berriz, are azkarrago ari da desagertzen. Zergatik dira noka hiztunak urriago toka hiztunak baino? Nokaz berjabetzeak balio al dezake emakumeen ahalduntzerako? Gizonak eta emakumeak bereizten dituen hitanoa indartzea egokia da binarismo zorrotza leundu beharraren ahotsak entzuten diren garai honetan?

September 21, 2018

GARA. Oihane Larretxea de la Granja

Hitanoaren baitan tokak eta nokak duten espazioaren eta jokatzen duten paperaz luze mintzatu dira mahaiaren bueltan hainbat ikerlari udako ikastaroetan Donostian. Binarismo zorrotza zalantzan jartzen den garaiotan, nola jokatu hizkera honen aurrean? Ba al dago zer moldatu? Galderak ez dira makalak, ezta erronkak ere.

September 11, 2018

BALEIKE

Zumaiako eta Azpeitiko hitanoa eskolan lantzeko egitasmoa azaldu dute gaur Donostian egindako EHUko udako ikastaro batean. Soziolinguista Klusterreko bi tektnikari azaldu dute egitasmoa Miramar jauregian egindako saioan: Josune Zabalak eta Olatz Bengoetxeak hain zuzen ere. 

September 11, 2018

uztarria.eus

Azpeitiko eta Zumaiako hitanoa eskolan lantzeko egitasmoaz solastu dira gaur EHUren udako ikastaro batean. Soziolinguista Klusterreko Josune Zabala eta Olatz Bengoetxea teknikariek azaldu dute egitasmoa, Donostiako Miramar jauregian egindako saioan.

August 23, 2018

BERRIA. Garbiñe Bereziartua Etxeberria

... Baina horiek lo gaudenean egiten ditugun ametsak dira. Esna gaudenean egiten ditugunak ere badaude. Horietan guk aukeratzen dugu zer hizkuntza erabili. Nik hitanoarekin egiten dut ametsetan.

Hi!

June 23, 2018

BERRIA. Andoni Egaña

Arretaz irakurtzen ditut Jose Mari Pastorren Darwin eta gu saileko testuak. Emmanuel Macron presidenteari 15 urteko mutil batek «Manu» deitu izanak sorturiko ondorioak eta gogoetak azaltzen zituen atzoko artikuluan. Bereek ekarriak dira ondorengo nire hauek.

Dabilen harria

May 09, 2018

UROLA KOSTAKO HITZA. Miren Gorrotxategi

Gurea baino eskualde erdaldunago batean hainbat urtez eskolak ematen ibilia naiz, tartean, euskarakoak. Gaztetxoek –mutilek nagusiki– adin jakin batetik aurrera gaztelaniarako zuten joera ulertu nahirik –eta haiengan eragiteko, noski–, askotan galdetu nien zergatik egiten zuten gaztelania erabiltzeko hautua. Hautua ez, ohitura zela erantzuten zidaten gehienetan. Errazagoa zela ohiturei jarraitzea.

January 18, 2018

IPAR EUSKAL HERRIKO HITZA. Joanes Etxebarria

Hau aldizkarian, Euskal Museoarenean eta AEBetako publikazio batean plazaratu ditu bere azken idatziak. Euskal laborari etxeetan oinordekotzan gizon eta emazteen arteko berdintasuna ikertu du.

Egingo diegu hika seme-alabei?

January 29, 2018

GURASO.EUS

Hika irakasle Juan Martin Elexpuruk dioen moduan antzinatik datorkigun berbeta modua da hiketa edo hitanoa. “Duela ehun bat urte jaiotakoek, hika egiten zuten gehientsuek Euskal Herri zabalen. Gizon zein emakume, ez zegoen alde handirik horretan (…) Hikaren galeraren arrazoi nagusia euskararen beraren galera izan da zalantza barik”.

Guk hitano, hik zergatik ez?

January 10, 2018

BERRIA. Juan Martin Elexpuru

Gure gurasoen belaunaldikoek, hau da, duela ehun bat urte jaiotakoek, hika egiten zuten gehientsuek Euskal Herri zabalean. Gizon zein emakume, ez zegoen alde handirik horretan. Antzinatik datorkigun berbeta moduari eusten zitzaion etenik gabe.

July 26, 2016

ZUZEU, Salabardoa

Josune Herrartek bere inguruan eta belaunaldi bakar batean hikaren erabilerak izan duen desagerpena ekarri du Azkoitiko Maxixatzen web atarira; eta bereziki, honekin lotutako kezka batek:  “Neskei ez zaie hika egitea gustatzen”.

May 24, 2016

EL DIARIO VASCO, Luisma Rodríguez

Se pondrán a disposición de las personas interesadas, unas chapas identificativas que permitan distinguir que dichas personas dominan el hitano, el registro del euskera coloquial para hablar en hika